Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy: wzór umowy, odszkodowanie i wersja B2B

Kodeks pracy przewiduje dwie umowy. Zakaz w trakcie trwania stosunku pracy (art. 101(1) KP) zawiera się w odrębnej umowie i nie wymaga odszkodowania, bo pracownik dostaje wynagrodzenie za pracę. Zakaz po ustaniu stosunku pracy (art. 101(2) KP) jest dopuszczalny tylko przy dostępie do szczególnie ważnych informacji, musi mieć określony okres i płatne odszkodowanie. Obie umowy można podpisać razem z umową o pracę albo później, ale zawsze jako osobny dokument lub wyraźnie wyodrębnione postanowienia.

Pracodawca, który poniósł szkodę przez naruszenie zakazu w trakcie zatrudnienia, dochodzi jej na zasadach odpowiedzialności materialnej pracowników (art. 101(1) § 2 KP). Dla zakazu po ustaniu pracy strony często przewidują karę umowną.

Minimalne odszkodowanie to 25% wynagrodzenia otrzymanego przed ustaniem stosunku pracy za okres odpowiadający okresowi zakazu. Przy zakazie na 12 miesięcy liczy się więc 25% wynagrodzenia z 12 miesięcy przed odejściem. Odszkodowanie może być płacone w miesięcznych ratach, a spór o nie rozstrzyga sąd pracy (art. 101(2) § 3 KP).

Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy bez odszkodowania nie zwalnia pracodawcy z zapłaty: umowa, która pomija odszkodowanie albo ustala je niżej, nie odbiera pracownikowi prawa do kwoty minimalnej z Kodeksu. Jeśli pracodawca przestaje płacić raty, zakaz przestaje obowiązywać przed terminem (art. 101(2) § 2 KP). Tak samo, gdy ustaną przyczyny zakazu, na przykład informacje się zdezaktualizują.

Jak długo może trwać zakaz? Kodeks nie podaje górnej granicy. Okres powinien odpowiadać temu, jak długo informacje pozostają cenne dla konkurencji. Dłuższy zakaz trudniej uzasadnić i więcej kosztuje, bo odszkodowanie należy się za cały okres.

Art. 101(3) KP wymaga dla umów z art. 101(1) § 1 i art. 101(2) § 1 formy pisemnej pod rygorem nieważności. Formę pisemną zachowuje podpis własnoręczny na dokumencie, a według art. 78(1) KC także podpis kwalifikowany na dokumencie elektronicznym. Podpiszmy oferuje podpis zwykły i zaawansowany, więc umowy o zakazie konkurencji z pracownikiem nie zawrzesz u nas skutecznie. Nie próbuj tego obchodzić skanem ani kliknięciem: nieważna umowa nie wiąże pracownika, a spór wyjdzie dopiero wtedy, gdy przejdzie do konkurencji.

Poza Kodeksem pracy wymogu formy nie ma. Umowę o zakazie konkurencji między przedsiębiorcami, zakaz w umowie zlecenia, w umowie o dzieło czy w NDA podpiszesz zwykłym lub zaawansowanym podpisem elektronicznym. Przy wyższych karach umownych włącz weryfikację tożsamości: gdy wszyscy sygnatariusze ją przejdą, dokument dostaje poziom podpisu zaawansowanego. Szczegóły form podpisu opisujemy na stronie moc prawna.

Zakaz konkurencji B2B zwykle jest klauzulą w umowie o współpracy z programistą, konsultantem czy handlowcem na własnej działalności, rzadziej osobną umową. Kodeks pracy go nie obejmuje, więc nie ma ustawowego minimum odszkodowania. Swoboda umów ma jednak granice: sądy oceniają, czy zakaz nie jest nadmierny, zwłaszcza gdy trwa długo po zakończeniu współpracy, obejmuje całą branżę i nie daje w zamian żadnego świadczenia. Bezpieczniej jest przewidzieć wynagrodzenie za okres zakazu.

Przykładowa klauzula o zakazie konkurencji w umowie cywilnoprawnej: „Przez [liczba] miesięcy od zakończenia umowy Wykonawca nie będzie świadczyć usług [opis] na rzecz podmiotów wskazanych w załączniku nr [numer]. Z tego tytułu Zamawiający zapłaci Wykonawcy [kwota] netto miesięcznie. Za naruszenie zakazu Wykonawca zapłaci karę umowną w wysokości [kwota].” Taką klauzulę często łączy się z poufnością, zobacz podpis elektroniczny NDA. Do trwającej umowy zlecenia dodasz ją aneksem, o czym piszemy na stronie aneks do umowy zlecenia.

Kodeks pracy nie przewiduje wypowiedzenia umowy o zakazie konkurencji. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza je, jeśli strony zapisały prawo i warunki wypowiedzenia w umowie. Bez takiego zapisu pracodawca nie zwolni się jednostronnie z obowiązku wypłaty odszkodowania. Zawsze można natomiast rozwiązać umowę za porozumieniem stron. Przy umowie z pracownikiem wypowiedzenie i porozumienie sporządź w tej samej formie co umowę, czyli pisemnej. Przy umowie B2B wystarczy forma wskazana w umowie, zwykle dokumentowa, a do wysłania przyda się wzór z porozumienia stron o rozwiązaniu umowy.