Umowa pożyczki na odległość: zawarta przez internet, podpisana elektronicznie

Tak. Kodeks cywilny nie wymaga przy pożyczce ani spotkania stron, ani podpisu odręcznego. Art. 720 § 2 KC brzmi: „Umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej”. Forma dokumentowa jest najniższą formą w całym Kodeksie. Zgodnie z art. 77(2) KC „do zachowania dokumentowej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci dokumentu, w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie”. Nie ma tam słowa o podpisie, o papierze ani o obecności drugiej strony.

Wymóg jest przy tym zastrzeżony tylko dla celów dowodowych. Pożyczka zawarta bez żadnego dokumentu jest ważna, ale w sporze nie przeprowadzisz dowodu ze świadków ani z przesłuchania stron na fakt jej zawarcia (art. 74 § 1 KC), chyba że fakt ten uprawdopodobnisz dokumentem. Podpisany elektronicznie PDF zamyka ten problem u źródła: nie musisz niczego uprawdopodabniać, bo masz umowę.

Sądy patrzą na to tak samo. Sąd Rejonowy w Limanowej w wyroku z 19 marca 2021 r. (I C 494/20) uznał, że skuteczność umowy pożyczki zawartej przez internet nie wymaga ani podpisów odręcznych, ani podpisu kwalifikowanego, a wystarczającym dowodem jest dokument z serwisu pożyczkodawcy. Pożyczkobiorczyni broniła się tym, że umowy nie podpisała własnoręcznie, i przegrała. Więcej o samej formie dokumentowej, progu 1 000 zł i zmianie z 8 września 2016 r. piszemy na stronie o podpisie elektronicznym na umowie pożyczki.

Fraza „umowa pożyczki na odległość” opisuje trzy sytuacje, do których stosuje się zupełnie inne przepisy. Zanim wyślesz dokument, ustal, w której jesteś.

• Pożyczka prywatna albo między firmami. Pożyczasz jako osoba prywatna innej osobie, spółka pożycza spółce, wspólnik pożycza swojej spółce. Obowiązuje wyłącznie Kodeks cywilny: forma dokumentowa z art. 720 § 2 i ogólne reguły zawierania umów. To jest sytuacja, do której zbudowaliśmy ten proces, i tu zwykły podpis elektroniczny z weryfikacją tożsamości jest w pełni wystarczający.
• Pożyczka od przedsiębiorcy dla konsumenta. Jeżeli udzielasz pożyczek w ramach działalności gospodarczej, a bierze je konsument, wchodzisz w ustawę z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Jej art. 3 ust. 1 obejmuje kredyty „w wysokości nie większej niż 255 550 zł”, a art. 3 ust. 2 pkt 1 wprost wymienia umowę pożyczki. Art. 5 pkt 13 definiuje „umowę o kredyt konsumencki zawieraną na odległość” jako umowę zawieraną „bez jednoczesnej obecności obu stron, przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość”. Art. 29 ust. 1 stanowi, że taka umowa „powinna być zawarta w formie pisemnej, chyba że odrębne przepisy przewidują inną szczególną formę”, a art. 53 ust. 1 daje konsumentowi 14 dni na odstąpienie bez podania przyczyny. Do tego dochodzą obowiązki informacyjne z art. 30. Podpis elektroniczny w podpiszmy.pl może być częścią takiego procesu, ale nie zastępuje formularza informacyjnego, oceny zdolności kredytowej ani wzoru oświadczenia o odstąpieniu.
• Pożyczka od przedsiębiorcy dla innego przedsiębiorcy powyżej progów albo z zabezpieczeniem. Ustawa o kredycie konsumenckim nie ma tu zastosowania, ale zabezpieczenia potrafią wymusić wyższą formę: poręczenie żąda pisma, hipoteka aktu notarialnego. O tym niżej.

Jeżeli jesteś w pierwszej grupie, czytaj dalej. Jeżeli w drugiej, potraktuj tę stronę jako opis jednego z elementów procesu, a nie całego procesu.

Przy pożyczce zawieranej na odległość forma nie jest problemem. Problemem jest to, że nigdy nie widziałeś osoby po drugiej stronie. Klasyczny scenariusz z sądów wygląda tak: pieniądze poszły na konto, a „pożyczkobiorca” twierdzi, że ktoś użył jego danych, albo że umowę podpisał kto inny. Ciężar udowodnienia, że oświadczenie złożyła konkretna osoba, spoczywa na pożyczkodawcy (art. 6 KC).

Dlatego przy sygnatariuszu zaznaczasz wymóg weryfikacji tożsamości. Pożyczkobiorca, zanim zobaczy pole podpisu, fotografuje telefonem przód dokumentu, tył tego samego dokumentu i własną twarz. Akceptujemy dowód osobisty, paszport, kartę pobytu i prawo jazdy. Imię i nazwisko odczytane z dokumentu są porównywane z tym, co wpisałeś w zaproszeniu, a twarz ze zdjęciem w dokumencie. Wynik trafia do śladu audytowego i na Kartę Podpisów obok adresu IP i znacznika czasu. Zdjęcia są kasowane zaraz po ocenie, więc nie przechowujesz niczyjego dowodu i nie wchodzisz w problem nadmiarowego przetwarzania danych z art. 5 ust. 1 lit. c RODO.

Uczciwie: ta weryfikacja potwierdza, że osoba z dokumentem była po drugiej stronie w chwili podpisu. Nie sprawdza jej wypłacalności, nie odpytuje BIK ani KRD i nie zastępuje zabezpieczenia. Jeżeli pożyczasz obcej osobie większą kwotę, weryfikacja tożsamości jest warunkiem koniecznym, ale nie jedynym. Pełny opis mechanizmu, granic i przepisów o kopiowaniu dowodu znajdziesz na stronie o weryfikacji tożsamości podpisującego umowę.

Przy podpisie w tym samym pokoju nikt o to nie pyta. Przy podpisie na odległość data i miejsce zawarcia mają znaczenie dla terminu zwrotu, dla PCC i dla właściwości sądu, więc warto wiedzieć, co mówi Kodeks.

Art. 61 § 2 KC: „Oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią”. Art. 70 § 1 KC dodaje, że w razie wątpliwości umowę poczytuje się za zawartą w chwili otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a § 2, że przy ofercie składanej w postaci elektronicznej miejscem zawarcia jest miejsce zamieszkania albo siedziba składającego ofertę.

W praktyce podpiszmy.pl rozstrzyga to za Ciebie: Karta Podpisów zapisuje znacznik czasu każdego podpisu w czasie polskim, a dokument jest zamknięty z chwilą ostatniego podpisu. Jeżeli w umowie wpiszesz datę i miejsce zawarcia, to one będą obowiązywać między stronami; Karta Podpisów dokumentuje, kiedy realnie złożono podpisy. Dlaczego te dwie daty mogą się różnić i co to znaczy dla umowy, wyjaśniamy w tekście o podpisie elektronicznym a dacie zawarcia umowy.

Zwykła umowa pożyczki w wersji na odległość różni się kilkoma zapisami, które przy spotkaniu załatwia się ustnie albo dowodem położonym na stole.

• Dane stron pozwalające je jednoznacznie ustalić. Imię, nazwisko, adres, PESEL osoby fizycznej; nazwa, NIP, KRS i osoba reprezentująca przy firmie. Dane wpisujesz w treść umowy, a nie zbierasz skanów dowodów; tożsamość potwierdza weryfikacja w procesie podpisu.
• Kwota i sposób wypłaty. Przelew na wskazany rachunek, z tytułem odsyłającym do umowy. Zapis, że pożyczka jest wypłacana po podpisaniu umowy przez obie strony, chroni Cię przed sytuacją, w której pieniądze wyszły, a podpisu nie ma.
• Termin zwrotu. Jeżeli go nie oznaczysz, działa art. 723 KC: „dłużnik obowiązany jest zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę”. Konkretna data jest zawsze lepsza.
• Oprocentowanie albo jego brak. Pożyczka może być nieoprocentowana. Jeżeli ustalasz odsetki, nie przekraczaj odsetek maksymalnych z art. 359 § 2(1) KC (dwukrotność odsetek ustawowych); nadwyżka i tak nie należy się pożyczkodawcy.
• Odsetki za opóźnienie i harmonogram rat, jeżeli zwrot ma być ratalny.
• Adresy e-mail do doręczeń i zapis, że zmiany umowy wymagają formy dokumentowej. Uwaga: klauzula „zmiany wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności” przepisana ze starego wzoru zablokuje aneks podpisany tym samym podpisem elektronicznym.
• Klauzula o właściwości sądu, jeżeli strony mieszkają daleko od siebie.

Jeżeli pożyczkę bierze spółka z o.o., sprawdź jeszcze, kto ma prawo ją podpisać: przy zarządzie wieloosobowym zwykle potrzeba dwóch członków zarządu albo członka zarządu z prokurentem. Rozkładamy to na stronie o podpisywaniu umów w spółce z o.o.

Wiele osób przy pożyczce obcej osobie odruchowo myśli o notariuszu. Warto policzyć, za co się płaci. Maksymalne stawki taksy notarialnej wynikają z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. i zależą od wartości czynności, czyli od kwoty pożyczki. Do 3 000 zł to 100 zł; powyżej 3 000 zł do 10 000 zł: 100 zł plus 3% od nadwyżki ponad 3 000 zł; powyżej 10 000 zł do 30 000 zł: 310 zł plus 2% od nadwyżki ponad 10 000 zł; powyżej 30 000 zł do 60 000 zł: 710 zł plus 1% od nadwyżki ponad 30 000 zł; powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł: 1 010 zł plus 0,4% od nadwyżki ponad 60 000 zł. Do stawki dochodzi 23% VAT i 6 zł netto za każdą stronę wypisu (§ 12).

• Umowa pożyczki 20 000 zł w formie aktu notarialnego: do 510 zł netto, czyli 627,30 zł brutto, plus wypisy.
• Umowa pożyczki 50 000 zł: do 910 zł netto, czyli 1 119,30 zł brutto, plus wypisy.
• Umowa pożyczki 100 000 zł: do 1 170 zł netto, czyli 1 439,10 zł brutto, plus wypisy.
• Notarialne poświadczenie podpisów pod zwykłą umową (§ 13 pkt 1 lit. a): jedna dziesiąta stawki z § 3, nie więcej niż 300 zł netto od podpisu. Przy 20 000 zł to 51 zł netto za podpis. Poświadczenie wymaga jednak obecności podpisującego w kancelarii, więc przy pożyczce na odległość każda strona idzie do własnego notariusza.
• Podpis elektroniczny z weryfikacją tożsamości w podpiszmy.pl: 0 zł w darmowym demo na 3 dokumenty, a potem plan Business za 288 zł rocznie (24 zł miesięcznie) albo 49 zł w rozliczeniu miesięcznym, niezależnie od kwoty pożyczki i liczby umów.

Za co więc płaci się notariuszowi? Za jedną rzecz, której podpis elektroniczny nie da: klauzulę dobrowolnego poddania się egzekucji. Art. 777 § 1 pkt 4 KPC czyni tytułem egzekucyjnym „akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej”. Z takim aktem, po nadaniu klauzuli wykonalności, idziesz prosto do komornika, bez procesu. Przy pożyczce podpisanej elektronicznie musisz najpierw uzyskać nakaz zapłaty albo wyrok. Jeżeli pożyczasz kwotę, przy której proces byłby dla Ciebie dotkliwy, i pożyczkobiorca ma majątek, z którego da się egzekwować, akt notarialny z art. 777 KPC może być wart swojej ceny. Przy pożyczkach kilku- lub kilkudziesięciotysięcznych między osobami, które chcą po prostu mieć porządną umowę, jest to zwykle koszt ponad potrzebę. Pełne wyliczenie i wariant pośredni opisujemy w artykule o tym, ile kosztuje umowa pożyczki u notariusza.

Uczciwa lista przypadków, w których nasz proces nie wystarczy. Warto ją znać przed wysłaniem dokumentu, nie po.

• Poręczenie. Art. 876 § 2 KC: „Oświadczenie poręczyciela powinno być pod rygorem nieważności złożone na piśmie”. Sama pożyczka może być w formie dokumentowej, ale poręczenie podpisane zwykłym podpisem elektronicznym jest nieważne. Poręczyciel podpisuje odręcznie albo podpisem kwalifikowanym.
• Hipoteka. Oświadczenie właściciela o ustanowieniu hipoteki wymaga aktu notarialnego. Żaden podpis elektroniczny tego nie zastąpi.
• Weksel. Papier wartościowy z podpisem własnoręcznym wystawcy. Nie istnieje weksel elektroniczny.
• Dobrowolne poddanie się egzekucji. Tylko akt notarialny (art. 777 § 1 pkt 4 i 5 KPC).
• Kredyt konsumencki. Pożyczkodawca przedsiębiorca i pożyczkobiorca konsument: reżim ustawy o kredycie konsumenckim opisany wyżej.
• Pożyczka dla członka zarządu od spółki. Art. 15 § 1 KSH wymaga zgody zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia. To nie jest kwestia formy podpisu, ale bez uchwały umowa jest nieważna.

We wszystkich pozostałych przypadkach, czyli w zwykłej pożyczce między osobami prywatnymi, między firmami i od wspólnika dla spółki, forma dokumentowa jest kompletna. Które inne umowy podpiszesz w ten sam sposób, a które nie, zestawiamy na stronie o tym, jakie umowy można podpisać elektronicznie.